Włośniczka kielecka (Capillares kielcensis)

Izabela Żółcińska – Włośniczka kielecka (Capillares kielcensis).
Z cyklu Płaczący projekt.

Włośniczka kielecka (Capillares kielcensis) to przekrojowa wystawa twórczości Izabeli Żółcińskiej prezentująca badawczy aspekt jej praktyki artystycznej i drogę do eksperymentu jako medium. Wystawa wprowadza polskiego widza w ewolucję języka artystycznego, która zaczęła się w Liceum Plastycznym w Kielcach oraz na Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu, by zostać rozwinięta w międzynarodowej praktyce, aż do aktualnego Płaczącego projektu (The Weeping Project ), realizowanego we współpracy z naukowcami z Instytutu Matematyki Uniwersytetu w Oslo.

Płaczący projekt stanowi refleksję nad rolą człowieka w kontekście zmian klimatycznych. Jego inspiracją jest innowacyjna technologia sieci skraplających wodę z mgły, która dostarcza ten bezcenny zasób w regionach pozbawionych tradycyjnych źródeł wody pitnej. Powstające w ramach projektu prace stanowią artystyczną interpretację tej technologii, oraz próbę nowatorskiego wykorzystania biomateriału o silnym ładunku symbolicznym – ludzkich włosów. Są one jednocześnie medium artystycznym i empirycznym modelem zdolnym do absorpcji wody.
Tłem dla tych działań pozostaje problem dostępu do wody pitnej – jedno z najważniejszych wyzwań współczesności. Jak wskazują dane World Resources Institute, do 2030 roku aż jedna czwarta światowej populacji stanie w obliczu kryzysu wodnego.

Żółcińska nawiąże do niego również w swojej performatywnej akcji Włośniczka kielecka, realizowanej w przestrzeni otaczającej budynek BWA Kielce. Podczas kilkudniowego wydarzenia artystka będzie szydełkować Sieć płaczu (The Weeping Net) w miejscu ogólniedostępnym, spowitym mgłą. Jej obecność zaowocuje otwartym dialogiem z publicznością, jak i z przypadkowymi przechodniami – na temat roli jednostki oraz własnych zasobów / odpadów, które mogą przekształcić się we włókno o unikalnych właściwościach i wielorakim zastosowaniu, w tym w procesie pozyskiwania cennej wody.
Płaczący projekt zakorzeniony jest w interdyscyplinarnej praktyce artystycznej Żółcińskiej, w której analizuje ona ciało ludzkie jako strukturę płynną, pozostającą dynamicznej relacji z otaczającym ekosystemem. Przywoływane przez nią zjawisko kapilarności (migracja płynów i mikrokrążenie) było przedmiotem zainteresowania nauki od jej nowożytnych początków. Dowodzą tego obserwacje Leonarda da Vinci i stworzona przez niego reguła drzew która obowiązywała aż do czasów współczesnych, by zostać zweryfikowana przez matematyków dopiero w XXI wieku.

W twórczości Żółcińskiej motyw kapilarności pełni kluczową rolę. Wyrażany jest poprzez linię, która ujawnia przepływ i wymianę pomiędzy ciałem ludzkim a środowiskiem w którym jest ono „zanurzone”. Z tej perspektywy powietrze postrzegane jest jako naturalne przedłużenie środowiska wodnego, z którego ewolucyjnie wywodzimy się jako gatunek.
Na wystawie równolegle zaprezentowane zostaną wcześniejsze prace artystki – hafty, rysunki, instalacje i projekcje wideo – ukazujące wieloletnie zainteresowanie zjawiskiem cyrkulacji, wymiany oraz jego cielesnym zakorzenieniem. Część z nich odnosi się bezpośrednio do miasta, w którym odbywa się wystawa, wprowadzając biograficzny kontekst pochodzenia artystki.

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Dodatkowe informacje: www.zolcinska.com

Izabela Żółcińska

Artystka wizualna pracująca interdyscyplinarnie w obszarze rysunku, obiektu, instalacji, wideo oraz sztuki w przestrzeni
publicznej. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu, gdzie uzyskała dyplomy z edukacji artystycznej (2001) oraz
malarstwa sztalugowego (2002). Ukończyła również Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych w Kielcach na kierunku tkactwo artystyczne (1995). W 2023 roku uczestniczyła w programie „Biomimika dla praktyków” realizowanym przez Instytut Biomimiki w Missouli (Montana, USA).
Praktyka artystyczna Żółcińskiej rozwija się na styku sztuki, nauki i badań nad procesami biologicznymi. Centralnym obszarem jej zainteresowań pozostaje cielesność postrzegana z perspektywy posthumanistycznej – jako dynamiczna sieć relacji, przepływów i zależności przekraczających granice ludzkiego organizmu. Artystka czerpie inspiracje z morfologii oraz funkcjonowania biologicznych systemów transportowych, badając zjawiska migracji płynów, kapilarności, krążenia i wymiany materii. Te procesy stają się dla niej zarówno punktem wyjścia do refleksji nad materialnością życia, jak i narzędziem opisu współczesnych zależności ekologicznych, społecznych i technologicznych.
Wieloletni cykl prac poświęconych zjawiskom kapilarnym stanowi jeden z najważniejszych wątków jej twórczości. W ostatnich latach artystka rozwija również projekty badawcze realizowane we współpracy z naukowcami, m.in. z Instytutu Matematyki Uniwersytetu w Oslo. W ramach projektu The Weeping Project prowadzi badania nad procesami transportu wody oraz możliwościami wykorzystania biomimiki w projektowaniu innowacyjnych rozwiązań związanych z dostępem do wody pitnej.
Prace Żółcińskiej były prezentowane na wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce i za granicą, m.in. w Fotogalleriet w Oslo (Elektryfikacja, drgania i szklana płyta, 2024), Ronneby Konsthall (Hydroanatomia, 2019), Science Gallery w Londynie (Blood: Life Uncut, 2017) i Melbourne (Blood: Attract & Repel, 2017), a także w Wenecji na wystawie Niech szyją! Współczesna polska rzeźba uszyta (2023) we współpracy z Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku. Jej prace prezentowano również w Galerii Muzalewska w Poznaniu, Galerii 13 Muz w Szczecinie, Galerii Sztuki Współczesnej w Opolu oraz Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie.
Istotną część jej działalności stanowią realizacje site-specific oraz projekty w przestrzeni publicznej, zrealizowane m.in. wBergen, Kristiansand, Arendal, Tynset i Warszawie. W swoich działaniach artystka konsekwentnie bada relacje między organizmami, środowiskiem i architekturą, traktując przestrzeń jako żywy układ przepływów, pamięci i współzależności.
Żółcińska jest laureatką licznych stypendiów i grantów. Od 2025 roku uczestniczy w projekcie badawczym wspieranym przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych oraz Norweską Radę ds. Badań Naukowych, realizowanym pod kierunkiem prof. Andreasa Carlsona na Uniwersytecie w Oslo. W 2024 roku otrzymała stypendium rezydencyjne REAL Art przy Uniwersytecie w Oslo. Wielokrotnie była stypendystką Norweskiego Związku Artystów oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.